Het begint met bewustzijn

jm —  July 22, 2011 — 4 Comments

en veel experimenteren als je ergens meer te weten over wilt komen.

Deel B van de ‘Harmen Liemburg masterclass’, met als onderwerp Drukwerkvoorbereiding.
Harmen geeft inzicht in hoe hij zijn werk aanpakt voor 11 deelnemers, verzameld in de kantine van Calff & Meischke.
Deze sessie wordt 27 juli herhaald (met andere deelnemers).

Vorige week leerden we al dat Harmen meestal zelf een aanleiding zoekt om een project te starten. Het ontwerp ontstaat tijdens het maken.

Geschikt materiaal zoeken is het begin van het traject. Ondertussen heeft Harmen al een aardige collectie eigen beeldmateriaal. Naast matieraal uit boeken en eigen fotografie blijft Google een enorme bron.
Bij dat beeldmateriaal zoekt Harmen passende fonts. Vaak kiest hij voor uitgesproken lettertypes (bv sportletters of militaire fonts) die passen in de sfeer van het beeldmateriaal. Dat is soms een hele zoektocht. Zelf letters maken is natuurlijk ook een optie, maar vaak is het gewoon efficiënter om een font aan te kopen (goede investering).
MyFonts is favoriet “omdat je daar goed een eigen verlanglijst met fonts kunt aanleggen en bijhouden”.

Een onontbeerlijk stukje software voor hem is Adobe Bridge: “Een visuele schil over je mappenstructuur, waarbij je snel toegang krijgt tot je materiaal. Letterlijk een brug tussen Photoshop, InDesign en Illustrator.”

In de volgende fase wordt de potentie van het materiaal onderzocht. Spelen met het basismateriaal, combinaties maken, selecteren en ordenen. Ook in dit stadium wordt al op het uiteindelijke drukwerkformaat gewerkt!
“Ik heb de pest aan schoonsnijden, dus ik geef er de voorkeur aan om schoon A0 te drukken. Het papier laat ik bij de leverancier op de juiste maat snijden” Omdat je altijd grijpwit nodig hebt, en je niet aflopend kunt zeefdrukken, staat er daarom altijd een kader rond het ontwerp. Maar dat kan natuurlijk op ieder plek worden overschreden.

Wat daarna volgt noemt Harmen ‘de edele kunst van het overtrekken’. De lowres grafiek (veel ‘internetplaatjes’) wordt omgezet en verbetert, gestileerd naar zeefdruk.
Je kan in deze fase ook details veranderen, manipuleren voor eigen doelen. “Je bent geen slaaf van je basismateriaal!”
Harmen bereidt al het materiaal voor om te kunnen worden ingezet in zeefdruk, ongeacht of het element ook daadwerkelijk zal worden gebruikt in het uiteindelijke werk. Hoe vreemd dat misschien ook lijkt, voor hem is dit een onderdeel van zijn manier van werken. Het materiaal genereert zo zijn eigen oplossingen. Het zijn de technische grenzen van watergedragen inkten in een 120 T zeef die grens van de fijnste details bepalen. (Harmen hanteert 0.5 mm als minimum voor lijnen, punten en typografie.)

Aansluitend werden de resultaten van het huiswerk vergeleken en besproken.
De deelnemers hadden een opdracht gekregen voor een kleine oefening in het tekenen van vectoren (“voor mij de basis – controle! :) – van alles”): Een plaatje van een eend moest zo goed mogelijk worden nagetekend.
Iedereen was ‘met vlag en wimpel’ geslaagd. Conclusie: “Het kuifje van de eend was lastig.”

Het hoeft niet altijd even strak te zijn, je kunt ook beeld maken door te tekenen of vormen uit papier te snijden. Die tekeningen en papiersnedes kunnen worden omgezet naar vectoren, waarbij het resultaat, afhankelijk van de omvang van je scans, meer of minder ‘bibberig’ worden. Er werd uitgebreid ingegaan op het ‘tracen’ in Photoshop en omzetten naar vectoren in Illustrator.

Een andere optie is het beeld omzetten in rasters. Er is wel allerlei software die je daarbij kan helpen, maar een kant-en-klare mooie oplossing had Harmen niet. Er was een tijd dat er grote vellen rasters als plakfilm te krijgen waren, maar dit is helaas niet meer zo. Wel is er veel bruikbare informatie te halen uit ‘oude’ vakboeken (bv Vormwijzer). Bruikbare tips en adviezen over de hoek van het raster en de vorm van de punten van het raster kwamen voorbij. “Alles zou theoretisch wel moeten kunnen, maar moet je dat wel willen?”

“Je hebt veel meer lol in zeefdruk als je ook leert denken in negatieve vormen.” Door die te gebruiken in wisselwerking met positieve vormen krijg je veel interessantere resultaten.
Harmen is zich voortdurend bewust dat wat hij aan het ontwerpen is gedrukt zal worden. Het ontwerpen gaat samen met de opbouw van het document dat weer afhankelijk is van de gekozen opbouw in drukkleuren. Vorige week zagen we al dat hij vaak begint met zwart waar de andere kleuren bovenop worden gestapeld. “Het is architectuur in het platte vlak, een soort flatgebouw met liftschachten.”

Uiteraard zijn de (Illustrator)documenten van Harmen opgebouwd uit vele lagen. Door het denken vanuit drukwerk moet er beter worden nagedacht over de opbouw. Werken vanuit de bestaande, standaard op fullcolor CMYK ingerichte software is dan gewoon te beperkt. Hij maakt de kleurscheidingen handmatig in zwart wit. ‘Copy en paste in place’ is daarbij echt cruciaal. “Een supergoede investering is een avondje oefenen met keyboard-shortcuts.”
Tussendoor worden details geprint op 100% om te checken of het nog klopt. “We hebben het niet over tekeningen, maar over drukwerk!” Alles moet goed georganiseerd worden en voortdurend gecontroleerd.

Tussendoor worden in deze fase vaak losse kleurscheidingen op transparant papier geprint. Door het zo fysiek te maken is het beter te snappen. De transparanten worden over elkaar heen gelegd, gecontroleerd en fouten aangegeven. Daarna wordt er in het digitale bestand verder gecorrigeerd en steeds weer bijgewerkt.

Harmen bewaart alle generaties van zijn documenten. Om altijd weer terug te kunnen keren naar een vorige versie, bv als er een verkeerd spoor is gevolgd of een computer gecrashed. We vroegen ons af of DropBox daarvoor niet kon worden gebruikt. Harmen gebruikt wel TimeMachine en extra handmatige backups, maar wil ook binnen een project aparte documenten van ieder ontwerpfase. “Als je in in een ‘ontwerp-trip’ zit, gooi je makkelijk per ongeluk dingen weg, en die paar giga’s maken mij niks uit.”

Aan het eind van deze fase moet het document worden opgeruimd totdat er geen onderdeeltje overblijft. “Het is zo makkelijk om fouten te maken.”
“Dan komt het moment dat het af is, maar dan kunnen er weer andere zaken misgaan…”

Gerben: “Ik zie nergens paskruisen.” Harmen: “Die hebben helemaal geen zin bij mij! Ik doe ook niets met ‘trapping’. Ik heb leren accepteren dat het niet perfect is, dat maakt het nou net leuk.” Door het gebruik van goedkope niet-maatvaste films en watergedragen inkten treedt in alle stadia ‘krimp en rek’ op. Pasverschillen zijn door de flexibiliteit van het gaas van de zeef deels weer op te vangen (harder of zachter drukken). Het blijft handwerk…

Bij de film moet het zwart (de toner) egaal zijn en geen UV-licht doorlaten. Harmen gebruikt meestal grootformaat fotokopie (plot) op kalkpapier als film. “Goedkoop, maar wel goed genoeg.”
Hierbij heeft de mate dat de printer is opgewarmd al een grote invloed op het resultaat. “Je moet leren omgaan met de onvolkomenheden van het materiaal.”
De film uit een RIP laserbelichter die vroeger ook bij offset werd gebruikt (!voor zeefdrukken uitdraaien leesbaar positief ipv onleesbaar positief voor offset) is veel beter van kwaliteit, én maatvast, maar sinds de drukkerijen ‘computer to plate’ werken zijn er weinig mogelijkheden om dergelijke film uit te draaien. En het is duur.
Een andere mogelijkheid is op je eigen PostScript laserprinter (A4/A3) kalkpapier en transparanten uitdraaien. Dan ‘knutsel’ je alles aan elkaar. Je kunt het ontwerp daar op aanpassen.


Na een korte onderbreking (“Je moet ook af en toe een pauze houden!”) kwam Yuri, één van de drukkers van Calff & Meischke, het verhaal aanvullen vanuit een andere situatie. Hier worden (grote) oplages gedrukt en zijn standaarden belangrijk (evenals paskruisen).

De basis van offsetdrukwerk is de transparantie van de kleuren, anders dan de dekkende inkten van het zeefdrukken. Maar ook hier wordt er gespeeld op de grens van de mogelijkheden.
Extra kleuren/lagen inkt worden aan fullcolordrukwerk toegevoegd om de foto’s helderder, contrastrijker te krijgen. Vooral bij ongestreken papier levert dat heel wat op. We zagen ook voorbeelden waar er met dekwit was gedrukt op gekleurd papier (daarna weer overdrukt met fullcolor).
Ook hier is ‘de truc’ een combinatie van ervaring en voortdurend blijven experimenteren.

De irisdruk met 6 kleuren die Yuri vorig jaar drukte werd vergeleken met een irisdruk in zeefdruk.

Sommige trucjes uit de offsetdruk zoals ‘schoon en weer’ of ‘keerplaten’ laten zich ook vertalen naar zeefdruk. Door de kleurscheidingen slim in te delen en het papier tijdig om te draaien, kun je met 1 zeef 2 drukgangen (of meer) drukken. “Met minimale inspanning maximale variatie verkrijgen.”

Omdat we vorige week niet waren toegekomen aan al het meegebrachte materiaal gingen we nu daar weer mee verder. We zagen weer veel bijzondere voorbeelden uit de werkplaats van Kees Maas en de Rietveld academie, o.a. een zeefdruk gemaakt met koffie en een druk met superdekwit.

Tot slot had Harmen voor ons ook nog een paar boeken… en daarna nog wat voorbeelden van zijn werk op textiel.

Amanda: “Als je het eenmaal doorhebt, is het niet zo moeilijk.”

4 responses to Het begint met bewustzijn

  1. en nu aan de slag! bedankt voor alle inspiratie en handige tips! Karin

  2. De workshop met Harmen Liemburg was behoorlijk overweldigend. Zoveel info, ik zat als een zombie in de trein terug naar Den Haag…
    Mocht deze workshop nog een keer georganiseerd worden, dan ga ik me zeker inschrijven voor het zeefdruk weekend. Lijkt me super!

Trackbacks and Pingbacks:

  1. De complexiteit komt wel over « nieuweklasse - July 29, 2011

    [...] als vorige week, liet Harmen aan de hand van ‘FACE OFF’ (meer uitleg op harmenliemburg.nl) zien hoe hij ‘van [...]

  2. wintereditie zeefdrukmasterclass « nieuweklasse - October 12, 2011

    [...] + + + + + + ** uitgebreide verslagen van onze plezante zeefdrukzomer: deel A deel B -1 deel B -2 zeefdrukweekend beeldverslag zeefdrukweekend [...]

Leave a Reply

*

Text formatting is available via select HTML. <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>